Ochrona praw człowieka - gdzie szukać pomocy, gdy prawa zostały naruszone?
Ochrona praw człowieka w Polsce opiera się na kilku poziomach, od zwykłych sądów i organów administracji, przez Rzecznika Praw Obywatelskich i skargę konstytucyjną, po instytucję międzynarodową w Strasburgu. Każda z tych dróg ma inne zasady, inny cel i inne terminy. Do kogo więc zwrócić się w pierwszej kolejności i co należy wiedzieć o kolejnych krokach? W tym artykule porządkujemy najważniejsze informacje i zapraszamy do lektury wszystkich, którzy chcą zobaczyć, jak te drogi się łączą.
Zwykła droga sądowa i administracyjna jako pierwszy krok
W naszym ujęciu pierwszym krokiem może być postępowanie przed sądem lub organem administracji. Jest to etap, od którego zależy dostęp do wielu dalszych środków ochrony, ponieważ większość z nich przysługuje dopiero po jego zakończeniu. W sprawach dyskryminacji w pracy właściwy jest sąd pracy.
Warto pamiętać, że ta ochrona nie zaczyna się od instytucji międzynarodowych. Najpierw wykorzystuje się dostępne w kraju możliwości odwołania, a dopiero ich wyczerpanie otwiera drogę do skargi konstytucyjnej i do skargi do Trybunału w Strasburgu. Podkreślamy, że kolejność jest istotna dla dopuszczalności obu skarg, ponieważ wymagają one wcześniejszego wyczerpania drogi sądowej, administracyjnej lub krajowych środków odwoławczych. W naszym ujęciu oznacza to, że każdy kolejny poziom opiera się na tym, co wydarzyło się na poprzednim.
Rzecznik Praw Obywatelskich - kto to jest i czym się zajmuje?
Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży wolności i praw określonych w Konstytucji. Jego urząd przewiduje art. 208 Konstytucji. Rzecznika powołuje Sejm za zgodą Senatu na pięć lat.
W naszym zestawieniu jest to jedna z instytucji, na których opiera się ochrona w państwie. Rzecznik działa na podstawie Konstytucji, dlatego jego zadania wiążą się bezpośrednio z wolnościami i prawami, które ona gwarantuje. W opisywanym zestawieniu dróg, którymi realizowana jest ochrona, urząd ten wyróżnia właśnie podstawa konstytucyjna. Szczegółowe zasady zgłaszania sprawy do tego urzędu sprawdź w oficjalnych materiałach, ponieważ w naszym artykule ich nie opisujemy.
Skarga konstytucyjna - kiedy przysługuje?
Skarga konstytucyjna wynika z art. 79 Konstytucji. Przysługuje osobie, której konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone ostatecznym orzeczeniem lub decyzją. Warunkiem jest wyczerpanie drogi sądowej lub administracyjnej, a więc wykorzystanie zwykłych środków, zanim sprawa trafi na ten poziom.
Termin na wniesienie skargi wynosi trzy miesiące od doręczenia orzeczenia. Ten krótki okres sprawia, że po zakończeniu postępowania warto od razu ustalić, czy dana sprawa spełnia wymogi. Jest to kolejny przykład tego, jak ochrona praw człowieka w praktyce zależy od kolejności działań i od terminów.
Skarga do Trybunału w Strasburgu - jak wygląda ta droga?
Europejski Trybunał Praw Człowieka ma siedzibę w Strasburgu i rozpatruje skargi na naruszenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Skarga do Trybunału w Strasburgu jest możliwa dopiero po wyczerpaniu krajowych środków odwoławczych. Termin wynosi cztery miesiące od ostatecznej decyzji, a wcześniej było to sześć miesięcy.
W naszym zestawieniu znajdziesz tę różnicę w liczeniu czasu. W skardze konstytucyjnej termin biegnie od doręczenia orzeczenia, a w skardze do Strasburga od ostatecznej decyzji. Zmiana z sześciu na cztery miesiące oznacza, że starsze opracowania mogą podawać nieaktualny okres.
Skarga musi być złożona na formularzu Trybunału. Na początkowym etapie postępowanie nie wymaga zastępstwa adwokackiego. Dzięki temu pierwszy krok formalny nie jest uzależniony od pomocy pełnomocnika, choć nadal obowiązują wymogi dotyczące treści skargi i terminu.
Podsumowanie
Ochrona praw człowieka ma w Polsce kilka poziomów, a ich kolejność jest istotna. Najpierw jest to zwykła droga sądowa lub administracyjna, obok niej możliwość zwrócenia się do Rzecznika Praw Obywatelskich, następnie skarga konstytucyjna w terminie trzech miesięcy, a na końcu skarga do Strasburga w terminie czterech miesięcy od ostatecznej decyzji. Zachęcamy do zapoznania się z oficjalnymi informacjami instytucji, do których skarga ma trafić, zanim podejmiesz konkretne kroki w swojej sprawie. Zapraszamy do wracania do tego zestawienia, gdy trzeba porównać terminy.